विशेष प्रतिनिधी
पुणे : भारताच्या इंटरनेट सेवेला आधार देणाऱ्या ऑप्टिक फायबर पायाभूत सुविधांवर गंभीर धोके निर्माण झाल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः समुद्राखालील (Undersea) केबल नेटवर्कवर वाढलेला धोका भारताच्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेसाठी मोठे आव्हान ठरू शकतो. जागतिक स्तरावरील आंतरराष्ट्रीय डेटा ट्रॅफिकपैकी ९९ टक्क्यांहून अधिक डेटा या समुद्राखालील केबल्समधून प्रवास करत असल्यामुळे या नेटवर्कची सुरक्षितता अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
मार्च २०२६ पर्यंत मध्यपूर्वेतील वाढते भू-राजकीय तणाव आणि संघर्ष, विशेषतः हॉर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) परिसरातील अस्थिर परिस्थितीमुळे या केबल नेटवर्कमध्ये अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता वाढली आहे. भारतातून पश्चिमेकडे जाणारा जवळपास एक-तृतीयांश इंटरनेट डेटा या संवेदनशील भागातून जात असल्याने भारताच्या इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीवर त्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. India’s internet services
समुद्राखालील केबल्सना भेडसावणाऱ्या धोक्यांमध्ये भू-राजकीय संघर्षांसोबतच भौतिक नुकसानाचाही मोठा समावेश आहे. पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षांमुळे हॉर्मुझ सामुद्रधुनी आणि रेड सी परिसरात सुरक्षा परिस्थिती ढासळली आहे. त्यामुळे या भागात केबल दुरुस्ती करणाऱ्या जहाजांना सुरक्षितपणे काम करता येत नसल्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. यामुळे “रिपेअर पॅरॅलिसिस” म्हणजेच केबल दुरुस्तीची प्रक्रिया पूर्णपणे ठप्प होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
याशिवाय समुद्राखालील केबल्सना जाणीवपूर्वक तोडफोडीचा धोका देखील असतो. काही वेळा मासेमारीची साधने, ट्रॉलिंग नेटवर्क किंवा जहाजांच्या अँकरमुळेही या केबल्सना मोठे नुकसान होते. तज्ज्ञांच्या मते, समुद्राखालील केबल्समध्ये होणाऱ्या जवळपास ९८ ते ९९ टक्के घटना या जहाजांच्या अँकर समुद्रतळावर ओढल्या गेल्यामुळे अपघाताने घडतात. India’s internet services
भारताच्या पायाभूत सुविधांमधील आणखी एक गंभीर बाब म्हणजे प्रादेशिक अडथळे (Regional Bottlenecks). भारताकडे सध्या सुमारे १७ आंतरराष्ट्रीय सबसी केबल्स आहेत. मात्र त्यापैकी १५ केबल्स मुंबईच्या किनारपट्टीवरील अवघ्या ६ किलोमीटर परिसरात लँडिंग करतात. त्यामुळे या भागावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबित्व निर्माण झाले आहे. जर या एका ठिकाणी तांत्रिक बिघाड किंवा सुरक्षा धोका निर्माण झाला, तर तो “सिंगल पॉइंट फेल्युअर” ठरू शकतो आणि त्याचा परिणाम देशभरातील इंटरनेट सेवांवर होऊ शकतो. India’s internet services
तज्ज्ञांच्या मते, या समुद्राखालील केबल्सना कोणतेही मोठे नुकसान झाल्यास इंटरनेटचा वेग मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो, नेटवर्कमध्ये अडथळे निर्माण होऊ शकतात आणि डिजिटल सेवा विस्कळीत होण्याची शक्यता असते. याचा थेट परिणाम भारताच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या डेटा सेंटर उद्योगावरही होऊ शकतो. सध्या भारतातील डेटा सेंटर उद्योगाचे मूल्य सुमारे २७० अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचल्याचे सांगितले जाते. India’s internet services
दरम्यान, या संभाव्य धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर भारताने आपल्या इंटरनेट पायाभूत सुविधांची सुरक्षितता वाढवण्यावर भर देण्याची गरज तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. नव्या सबसी केबल मार्गांचा विकास, विविध लँडिंग पॉइंट्सची निर्मिती, तसेच केबल सुरक्षा यंत्रणा मजबूत करणे या उपाययोजना तातडीने राबवणे आवश्यक असल्याचे मतही व्यक्त होत आहे.
Impact of Middle East tensions on India’s internet services? Increased threat to undersea cable networks
महत्वाच्या बातम्या
- Devendra Fadanvis : राज्याची अर्थव्यवस्था 2047 पर्यंत 5 ट्रिलियन डॉलर्सवर नेणार; मुख्यमंत्र्यांचा विश्वास
- Kalakar Katta : गुडलक चौकातील ‘कलाकार कट्टा’ वादात नवे वळण; वाहतूक अडथळ्याची अधिकृत नोंदच नाही
- उद्योगपती अनिल अंबानीच्या संबंधित कंपनीवर 15 ठिकाणी ईडीचे छापेमारी
- साेशल मीडियावर व्हायरल वक्तव्य प्रकरणी वसंत माेरे यांच्यावर ॲट्रॉसिटी अंतर्गत गुन्हा
